Bỏ qua để đến nội dung

Cài đặt C++ trên Linux (GCC + VS Code)

Bài này hướng dẫn cấu hình Visual Studio Code trên Linux để dùng trình biên dịch C++ g++ và trình gỡ lỗi (debugger) GDB. GCC là viết tắt của GNU Compiler Collection (bộ trình biên dịch GNU), còn GDB là GNU Debugger.

Sau khi cài xong, bạn sẽ biên dịch và debug một chương trình C++ đơn giản ngay trong VS Code. Bài này không dạy về GCC, GDB, Ubuntu hay ngôn ngữ C++. Các lệnh cài đặt trong bài dùng cho Ubuntu và các bản phân phối dựa trên Debian.

  1. Cài Visual Studio Code.
  2. Cài extension C/C++ của Microsoft cho VS Code.

Nếu chưa làm 2 bước này, xem bài Cài đặt Visual Studio Code cho C++.

Extension C/C++ của Microsoft trong khung Extensions của VS Code

VS Code chỉ là nơi bạn viết code, còn việc biên dịch được làm bằng trình biên dịch g++ trên Linux, và debug bằng GDB. Ubuntu mặc định không cài sẵn các công cụ này, nhưng cài rất dễ.

Trước tiên, kiểm tra xem GCC đã có chưa. Mở cửa sổ Terminal (trên Ubuntu nhấn Ctrl+Alt+T) và gõ:

Terminal window
gcc -v

Nếu GCC chưa được cài, chạy lệnh sau để cập nhật danh sách gói của Ubuntu. Danh sách gói cũ đôi khi làm việc cài gói mới bị lỗi.

Terminal window
sudo apt-get update

Sau đó cài bộ công cụ biên dịch GNU và debugger GDB:

Terminal window
sudo apt-get install build-essential gdb

Gói build-essential gồm gcc, g++, make và các công cụ build cần thiết khác. Cài xong, chạy g++ --version và gdb --version để kiểm tra.

Trong Terminal, chạy các lệnh sau:

Terminal window
mkdir projects
cd projects
mkdir helloworld
cd helloworld
code .

Các lệnh này tạo thư mục projects để chứa mọi dự án VS Code của bạn, tạo thư mục con helloworld, đi vào đó và mở nó bằng VS Code.

Lệnh code . mở VS Code tại thư mục hiện tại, thư mục này trở thành workspace của bạn. Nếu VS Code hỏi có tin tưởng tác giả của thư mục không, chọn Yes, I trust the authors vì đây là thư mục bạn tự tạo.

Trong quá trình làm theo bài, bạn sẽ tạo 3 file trong thư mục .vscode của workspace:

  • tasks.json: thiết lập build (biên dịch)
  • launch.json: thiết lập debugger
  • c_cpp_properties.json: đường dẫn trình biên dịch và thiết lập IntelliSense

Trên thanh tiêu đề của khung Explorer, bấm nút New File và đặt tên file là helloworld.cpp.

Nút New File trên thanh tiêu đề khung Explorer

Dán đoạn code sau vào file:

#include <iostream>
#include <vector>
#include <string>
using namespace std;
int main()
{
vector<string> msg {"Hello", "C++", "World", "from", "VS Code", "and the C++ extension!"};
for (const string& word : msg)
{
cout << word << " ";
}
cout << endl;
return 0;
}

Nhấn Ctrl+S để lưu. File vừa tạo hiện trong khung Explorer (Ctrl+Shift+E) ở thanh bên của VS Code:

File helloworld.cpp trong khung Explorer

Bạn có thể bật File > Auto Save để VS Code tự lưu mỗi khi bạn sửa code.

Thanh Activity Bar ở mép trái VS Code dùng để mở các khung khác nhau như Search (tìm kiếm), Source Control (quản lý mã nguồn), Run (chạy và debug). Bạn sẽ dùng khung Run ở phần sau.

Trong file helloworld.cpp, rê chuột lên chữ vector hoặc string để xem thông tin kiểu dữ liệu. Sau dòng khai báo biến msg, gõ msg. như khi gọi một hàm thành viên. VS Code hiện ngay danh sách các hàm thành viên, kèm một cửa sổ cho biết kiểu của msg:

Danh sách gợi ý hàm thành viên khi gõ msg.

Nhấn Tab để chèn mục đang chọn. Khi bạn gõ tiếp dấu mở ngoặc (, VS Code hiện thông tin các tham số hàm cần.

Extension C/C++ dùng trình biên dịch đã cài trên máy để build chương trình, nên hãy chắc chắn bạn đã cài g++ trước khi chạy.

  1. Mở helloworld.cpp để nó là file đang được chọn (active file).

  2. Bấm nút Play (hình tam giác) ở góc trên bên phải trình soạn thảo.

    Nút Play ở góc trên bên phải trình soạn thảo

  3. Chọn g++ build and debug active file trong danh sách trình biên dịch VS Code tìm thấy trên máy.

    Danh sách chọn cấu hình, chọn g++ build and debug active file

    VS Code chỉ hỏi chọn trình biên dịch ở lần chạy đầu tiên. Trình biên dịch này được đặt làm mặc định trong file tasks.json.

  4. Build xong, kết quả chạy chương trình hiện trong khung Terminal tích hợp.

    Kết quả chạy chương trình trong Terminal của VS Code

Lần chạy đầu tiên, extension C/C++ tạo file tasks.json trong thư mục .vscode của dự án. File này lưu cấu hình build, nội dung tương tự như sau:

{
"version": "2.0.0",
"tasks": [
{
"type": "shell",
"label": "C/C++: g++ build active file",
"command": "/usr/bin/g++",
"args": ["-g", "${file}", "-o", "${fileDirname}/${fileBasenameNoExtension}"],
"options": {
"cwd": "/usr/bin"
},
"problemMatcher": ["$gcc"],
"group": {
"kind": "build",
"isDefault": true
},
"detail": "Task generated by Debugger."
}
]
}

Ý nghĩa các trường chính:

  • command: chương trình sẽ chạy, ở đây là g++.
  • args: các tham số dòng lệnh truyền cho g++, theo đúng thứ tự trình biên dịch yêu cầu. Task này bảo g++ lấy file đang mở (${file}), biên dịch, và tạo file chạy được trong thư mục của file đó (${fileDirname}), cùng tên nhưng không có đuôi (${fileBasenameNoExtension}). Với ví dụ này, kết quả là file helloworld. Tham số -g thêm thông tin để debug được.
  • label: tên task hiện trong danh sách task, đặt tùy ý.
  • detail: mô tả task trong danh sách. Nên đổi thành nội dung riêng để phân biệt với các task tương tự.
  • problemMatcher: bộ đọc kết quả biên dịch để tìm lỗi và cảnh báo, với GCC dùng $gcc.

Các biến dạng ${file}, ${fileDirname} được giải thích đầy đủ ở bảng tham chiếu biến của VS Code.

Từ giờ, nút Play trên trình soạn thảo đọc tasks.json để biết cách build và chạy chương trình. Bạn có thể khai báo nhiều task build, task được đánh dấu mặc định sẽ được nút Play dùng. Muốn đổi trình biên dịch mặc định, chạy lệnh Tasks: Configure Default Build Task trong Command Palette (Ctrl+Shift+P). Hoặc sửa tasks.json, bỏ đánh dấu mặc định bằng cách thay đoạn:

"group": {
"kind": "build",
"isDefault": true
},

bằng:

"group": "build",
  • Muốn build nhiều file C++ cùng lúc, thay "${file}" bằng "${workspaceFolder}/*.cpp". Khi đó mọi file .cpp trong thư mục hiện tại đều được build.
  • Muốn đặt tên cố định cho file kết quả, thay "${fileDirname}/${fileBasenameNoExtension}" bằng một tên cụ thể, ví dụ helloworld.out.
  1. Quay lại helloworld.cpp để nó là file đang chọn.

  2. Đặt breakpoint (điểm dừng) bằng cách bấm vào lề trái trình soạn thảo, hoặc nhấn F9 ở dòng hiện tại.

    Breakpoint (chấm đỏ) trong helloworld.cpp

  3. Ở menu thả xuống cạnh nút Play, chọn Debug C/C++ File.

    Menu thả xuống của nút Play, chọn Debug C/C++ File

  4. Chọn C/C++: g++ build and debug active file trong danh sách trình biên dịch (chỉ hỏi ở lần chạy hoặc debug đầu tiên).

    Danh sách chọn cấu hình debug g++

Nút Play có 2 chế độ: Run C/C++ File và Debug C/C++ File, mặc định là chế độ dùng lần gần nhất. Nếu nút Play đang hiện biểu tượng debug, bạn chỉ cần bấm nút Play để debug.

Trước khi chạy từng bước, để ý vài thay đổi trên giao diện:

  • Khung Terminal tích hợp xuất hiện ở dưới trình soạn thảo. Tab Debug Console hiện thông báo cho biết debugger đang chạy.

  • Trình soạn thảo tô sáng dòng 12, là dòng có breakpoint bạn đặt trước khi debug:

    Dòng có breakpoint được tô sáng khi bắt đầu debug

  • Khung Run and Debug bên trái hiện thông tin debug, bạn sẽ thấy ví dụ ở phần dưới.

  • Phía trên trình soạn thảo xuất hiện thanh điều khiển debug. Bạn có thể kéo thanh này đi chỗ khác bằng phần chấm chấm ở bên trái.

    Thanh điều khiển debug

Nếu workspace đã có file launch.json, nút Play đọc file đó để biết cách chạy và debug. Nếu chưa có, nút Play tự tạo một cấu hình “quick debug” tạm thời, bạn không cần launch.json.

  1. Bấm biểu tượng Step over trên thanh điều khiển debug.

    Nút Step over trên thanh điều khiển debug

    Chương trình chạy đến dòng đầu tiên của vòng lặp for, bỏ qua (không đi vào) các hàm bên trong lớp vector và string được gọi khi tạo biến msg. Để ý khung Variables ở bên cạnh thay đổi.

    Khung Variables khi đang debug

  2. Bấm Step over lần nữa để sang câu lệnh tiếp theo (bỏ qua phần code nội bộ khởi tạo vòng lặp). Khung Variables giờ hiện thông tin các biến của vòng lặp.

  3. Bấm Step over lần nữa để chạy câu lệnh cout. (Extension C/C++ chưa in gì ra Debug Console cho đến khi câu lệnh cout cuối cùng chạy.)

  4. Bạn có thể bấm Step over tiếp cho đến khi in hết các từ trong vector. Nếu tò mò, thử bấm Step Into để đi vào bên trong mã nguồn của thư viện chuẩn C++!

    Debugger dừng bên trong file header của thư viện chuẩn GCC

Để quay về code của bạn, một cách là cứ bấm Step over. Cách khác là đặt breakpoint trong code của bạn: chuyển sang tab helloworld.cpp, đặt con trỏ ở câu lệnh cout trong vòng lặp và nhấn F9. Chấm đỏ xuất hiện ở lề trái cho biết dòng đó đã có breakpoint.

Breakpoint ở câu lệnh cout trong hàm main

Sau đó nhấn F5 để chạy tiếp từ vị trí hiện tại trong file thư viện chuẩn. Chương trình sẽ dừng ở cout. Muốn bỏ breakpoint, nhấn F9 lần nữa.

Khi vòng lặp chạy xong, bạn thấy kết quả trong tab Debug Console của khung Terminal tích hợp, kèm vài thông tin chẩn đoán do GDB in ra.

Kết quả hiển thị trong Debug Console

Để theo dõi giá trị một biến trong lúc chương trình chạy, đặt watch cho biến đó.

  1. Đặt con trỏ bên trong vòng lặp. Ở khung Watch, bấm dấu cộng và gõ word, tên biến của vòng lặp. Giờ hãy nhìn khung Watch trong lúc chạy từng bước qua vòng lặp.

    Khung Watch theo dõi biến word

  2. Muốn xem nhanh giá trị một biến bất kỳ khi chương trình đang dừng ở breakpoint, chỉ cần rê chuột lên biến đó.

    Rê chuột lên biến để xem giá trị

Khi bạn debug bằng nút Play hoặc F5, extension C/C++ tự tạo một cấu hình debug tạm thời.

Có lúc bạn muốn tùy chỉnh cấu hình debug, ví dụ truyền tham số cho chương trình khi chạy. Khi đó, bạn khai báo cấu hình trong file launch.json.

Để tạo launch.json, chọn Add Debug Configuration trong menu thả xuống của nút Play.

Mục Add Debug Configuration trong menu của nút Play

VS Code hiện danh sách các cấu hình debug có sẵn. Chọn g++ build and debug active file.

Danh sách chọn cấu hình debug g++

VS Code tạo file launch.json, nội dung tương tự:

{
"version": "0.2.0",
"configurations": [
{
"name": "C/C++: g++ build and debug active file",
"type": "cppdbg",
"request": "launch",
"program": "${fileDirname}/${fileBasenameNoExtension}",
"args": [],
"stopAtEntry": false,
"cwd": "${workspaceFolder}",
"environment": [],
"externalConsole": false,
"MIMode": "gdb",
"miDebuggerPath": "/usr/bin/gdb",
"setupCommands": [
{
"description": "Enable pretty-printing for gdb",
"text": "-enable-pretty-printing",
"ignoreFailures": true
}
],
"preLaunchTask": "C/C++: g++ build active file"
}
]
}
  • program: chương trình cần debug, là file trong thư mục của file đang mở (${fileDirname}) với tên không có đuôi (${fileBasenameNoExtension}). Nếu file đang mở là helloworld.cpp thì chương trình là helloworld.
  • args: mảng các tham số truyền cho chương trình khi chạy.
  • stopAtEntry: mặc định là false, extension C/C++ không tự thêm breakpoint nào. Đổi thành true để debugger dừng ngay ở hàm main khi bắt đầu debug.
  • miDebuggerPath: đường dẫn tới gdb.
  • preLaunchTask: task build chạy trước khi debug, phải trùng với label của task trong tasks.json.

Từ giờ, nút Play và F5 đọc launch.json khi khởi động debug.

Muốn kiểm soát extension C/C++ nhiều hơn, bạn tạo file c_cpp_properties.json. File này cho phép đổi các thiết lập như đường dẫn trình biên dịch, đường dẫn thư mục header (include path), chuẩn C++ (mặc định là C++17)…

Mở giao diện cấu hình bằng lệnh C/C++: Edit Configurations (UI) trong Command Palette (Ctrl+Shift+P).

Lệnh C/C++: Edit Configurations (UI) trong Command Palette

Trang C/C++ Configurations mở ra. Mọi thay đổi ở đây được VS Code ghi vào file c_cpp_properties.json trong thư mục .vscode.

Trang C/C++ Configurations

Bạn chỉ cần sửa Include path khi chương trình dùng file header nằm ngoài workspace và ngoài thư viện chuẩn.

Mở trực tiếp file .vscode/c_cpp_properties.json, bạn sẽ thấy nội dung tương tự:

{
"configurations": [
{
"name": "Linux",
"includePath": ["${workspaceFolder}/**"],
"defines": [],
"compilerPath": "/usr/bin/gcc",
"cStandard": "c11",
"cppStandard": "c++17",
"intelliSenseMode": "clang-x64"
}
],
"version": 4
}

VS Code giờ đã được cấu hình để dùng gcc trên Linux. Cấu hình này chỉ áp dụng cho workspace hiện tại. Để dùng lại, chép các file JSON sang thư mục .vscode của thư mục dự án (workspace) mới, rồi đổi tên file nguồn và file chạy nếu cần.

Nguyên nhân hay gặp của các lỗi như undefined _main hoặc attempting to link with file built for unknown-unsupported file format là lúc bắt đầu build hoặc debug, file đang chọn không phải helloworld.cpp. Khi đó trình biên dịch cố biên dịch một file không phải mã nguồn, ví dụ launch.json, tasks.json hoặc c_cpp_properties.json. Hãy bấm vào tab helloworld.cpp rồi chạy lại.

  • Khi tạo dự án mới, tạo workspace mới, chép các file JSON trong thư mục .vscode sang, sửa lại đường dẫn, tên chương trình nếu cần, và bắt đầu viết code.
  • Đọc tiếp: Tạo dự án (project) C++ đầu tiên.