Mã vạch làm sao biết mình gõ sai?
Ra siêu thị, các bạn thấy mỗi món hàng có một mã vạch: những vạch đen trắng và một dãy 13 chữ số bên dưới. Khi máy quét không đọc được, nhân viên thu ngân phải gõ tay 13 chữ số đó. Lỡ gõ sai một chữ số thì sao? Máy sẽ báo lỗi ngay! Làm sao máy biết được?
13 chữ số nói gì?
Phần tiêu đề “13 chữ số nói gì?”- Ba chữ số đầu cho biết nơi đăng ký mã. Hàng của doanh nghiệp Việt Nam thường bắt đầu bằng 893.
- Các chữ số tiếp theo cho biết công ty và sản phẩm.
- Chữ số cuối cùng không mang thông tin gì về sản phẩm. Nó là chữ số kiểm tra, được tính ra từ 12 chữ số đứng trước.
Cách tính chữ số kiểm tra
Phần tiêu đề “Cách tính chữ số kiểm tra”Lấy ví dụ 12 chữ số đầu là 8 9 3 1 2 3 4 5 6 7 8 9.
Bước 1. Cộng các chữ số ở vị trí lẻ (thứ 1, 3, 5, 7, 9, 11):
8 + 3 + 2 + 4 + 6 + 8 = 31
Bước 2. Cộng các chữ số ở vị trí chẵn (thứ 2, 4, 6, 8, 10, 12), rồi nhân 3:
(9 + 1 + 3 + 5 + 7 + 9) × 3 = 34 × 3 = 102
Bước 3. Cộng hai kết quả:
31 + 102 = 133
Bước 4. Tìm số cần thêm để được số tròn chục gần nhất phía trên:
140 − 133 = 7
Vậy chữ số kiểm tra là 7, mã đầy đủ là 893 1234 56789 7. Nói cách khác, khi tính cả chữ số kiểm tra (nó ở vị trí lẻ, nhân 1), tổng luôn chia hết cho 10: 133 + 7 = 140.
Vì sao gõ sai một chữ số là bị phát hiện?
Phần tiêu đề “Vì sao gõ sai một chữ số là bị phát hiện?”Máy chỉ cần tính lại tổng. Nếu tổng không chia hết cho 10 thì chắc chắn có chữ số bị gõ sai.
Gõ sai một chữ số ở vị trí lẻ. Ví dụ gõ 4 thành 1: tổng giảm đi 3, thành 137, không chia hết cho 10. Chữ số sai lệch nhiều nhất là 9 đơn vị, nên tổng thay đổi từ 1 đến 9, không bao giờ đúng bằng một số tròn chục. Luôn bị phát hiện.
Gõ sai một chữ số ở vị trí chẵn. Lần này tổng thay đổi gấp 3 lần độ lệch: 3, 6, 9, 12… đến 27. Không có số nào trong đó là số tròn chục, nên tổng cũng không còn chia hết cho 10. Luôn bị phát hiện.
Đổi chỗ hai chữ số đứng cạnh nhau (lỗi rất hay gặp khi gõ nhanh). Một chữ số chuyển từ vị trí nhân 1 sang vị trí nhân 3 và ngược lại, nên tổng thường thay đổi và bị phát hiện. Chỉ trừ trường hợp hai chữ số hơn kém nhau đúng 5, như 1 và 6.
Chữ số kiểm tra ở quanh ta
Phần tiêu đề “Chữ số kiểm tra ở quanh ta”Ý tưởng “thêm một chữ số để tự kiểm tra” được dùng ở rất nhiều nơi:
- Mã sách ISBN in ở bìa sau mỗi cuốn sách.
- Số thẻ ngân hàng: chữ số cuối cũng là chữ số kiểm tra, giúp phát hiện nhập nhầm số thẻ khi mua hàng trên mạng.
- Máy quét mã vạch: nếu mã vạch bị bẩn và máy đọc nhầm, phép kiểm tra không khớp, máy sẽ không kêu “bíp” mà chờ quét lại.
Một phép cộng và nhân đơn giản giúp hàng triệu giao dịch mỗi ngày tránh được nhầm lẫn.