Nghịch lý ngày sinh nhật: chỉ cần 23 người
Một năm có 365 ngày. Trong lớp các bạn có khoảng 40 bạn. Theo các bạn, khả năng có hai bạn trùng ngày sinh nhật là cao hay thấp?
Nhiều người đoán là thấp, vì 40 nhỏ hơn 365 rất nhiều. Nhưng câu trả lời là khoảng 89%, gần như chắc chắn! Chỉ cần 23 người là khả năng đã hơn một nửa. Kết quả này trái với cảm giác đến mức người ta gọi nó là nghịch lý ngày sinh nhật.
Vì sao ta đoán sai?
Phần tiêu đề “Vì sao ta đoán sai?”Khi nghe câu hỏi, ta thường nghĩ: “Có ai trùng sinh nhật với mình không?”. Câu hỏi đó thì khả năng thấp thật. Nhưng câu hỏi thật là: có hai người bất kỳ nào trùng nhau không. Mỗi cặp hai người là một cơ hội trùng, và số cặp nhiều hơn ta tưởng rất nhiều.
Đếm số cặp trong nhóm 23 người:
Bước 1. Mỗi người ghép cặp được với 22 người còn lại:
23 × 22 = 506
Bước 2. Mỗi cặp (ví dụ An với Bình) bị đếm hai lần, một lần ở An, một lần ở Bình:
506 ÷ 2 = 253 cặp
253 cặp, mỗi cặp là một cơ hội trùng sinh nhật. Nhiều cơ hội như vậy thì trùng không còn là chuyện hiếm.
Tính khả năng từng bước
Phần tiêu đề “Tính khả năng từng bước”Tính khả năng “có người trùng” thì rối, vì có rất nhiều kiểu trùng. Các nhà toán học làm ngược lại: tính khả năng không ai trùng ai, rồi lấy 100% trừ đi. (Ta coi mỗi người có thể sinh vào bất kỳ ngày nào trong 365 ngày, khả năng như nhau.)
Bước 1. Người thứ nhất sinh ngày nào cũng được.
Bước 2. Người thứ hai phải sinh khác ngày người thứ nhất: còn 364 trong 365 ngày.
Bước 3. Người thứ ba phải khác hai người trước: còn 363 trong 365 ngày.
Bước 4. Cứ thế đến người thứ 23, rồi nhân tất cả lại:
Bước 5. Khả năng không ai trùng là 49,3%, nên khả năng có người trùng là:
100% − 49,3% = 50,7%
Mỗi phân số chỉ nhỏ hơn 1 một chút, nhưng nhân 22 lần thì kết quả nhỏ đi rất nhanh.
| Số người | Số cặp | Khả năng có 2 người trùng sinh nhật |
|---|---|---|
| 10 | 45 | 11,7% |
| 23 | 253 | 50,7% |
| 30 | 435 | 70,6% |
| 40 | 780 | 89,1% |
| 70 | 2 415 | 99,9% |
Chỉ cần 70 người là gần như chắc chắn có hai người trùng sinh nhật.
Thử ngay trong lớp
Phần tiêu đề “Thử ngay trong lớp”Lần tới, các bạn hãy hỏi ngày sinh của cả lớp và ghi lên bảng. Với lớp khoảng 40 bạn, rất có thể các bạn sẽ tìm được ít nhất một cặp trùng nhau. Đây là một cách vui để thấy rằng cảm giác của chúng ta về khả năng xảy ra thường không đáng tin, và toán học giúp ta nhìn đúng hơn.