Tại sao tổng ba góc của tam giác bằng 180°?
Tam giác có thể to như mái nhà hay nhỏ như miếng bánh, có thể nhọn hoắt hay bẹt dí. Vậy mà tam giác nào cũng có một điểm chung: ba góc cộng lại luôn bằng 180°. Tại sao lại như vậy? Các bạn có thể tự kiểm tra chỉ với một tờ giấy và cái kéo.
Thí nghiệm: xé ba góc ghép lại
Phần tiêu đề “Thí nghiệm: xé ba góc ghép lại”- Cắt một hình tam giác bất kỳ từ tờ giấy, tô ba màu khác nhau vào ba góc.
- Xé rời ba góc ra.
- Ghép ba góc lại sát nhau, đỉnh chụm vào một điểm.
Ba góc ghép lại vừa khít thành một đường thẳng, tức là một nửa vòng tròn. Một vòng tròn là 360°, nên nửa vòng là 180°. Thử với tam giác khác, to hay nhỏ, nhọn hay tù, kết quả vẫn y như vậy.
Vì sao luôn luôn đúng?
Phần tiêu đề “Vì sao luôn luôn đúng?”Thí nghiệm cho thấy điều đó đúng với những tam giác ta đã thử. Muốn chắc chắn đúng với mọi tam giác, ta cần một lý do. Lý do nằm ở đường thẳng song song.
Qua đỉnh trên cùng, kẻ một đường thẳng song song với cạnh đáy (đường gạch tím). Ở đỉnh đó bây giờ có ba góc nằm cạnh nhau trên một đường thẳng, nên cộng lại bằng 180°:
- Góc ở giữa (màu xanh lá) chính là góc trên của tam giác.
- Góc bên trái (màu đỏ) bằng góc dưới bên trái của tam giác.
- Góc bên phải (màu xanh dương) bằng góc dưới bên phải của tam giác.
Vì sao hai góc cùng màu bằng nhau?
Phần tiêu đề “Vì sao hai góc cùng màu bằng nhau?”Xét hai góc màu đỏ: một góc ở dưới (góc của tam giác), một góc ở trên (cạnh đường gạch tím). Cạnh bên trái của tam giác nối hai góc này.
Bước 1. Đánh dấu điểm M ở chính giữa cạnh bên trái.
Bước 2. Xoay cả hình nửa vòng quanh điểm M, như ghim một cái đinh ở M rồi xoay tờ giấy.
Bước 3. Cạnh tam giác đi qua M, nên xoay xong vẫn nằm trên chính nó, chỉ có hai đầu đổi chỗ cho nhau. Đỉnh dưới chuyển lên đúng chỗ đỉnh trên.
Bước 4. Đường đáy xoay nửa vòng thì thành một đường song song với chính nó. Đường đáy đi qua đỉnh dưới, nên xoay xong nó đi qua đỉnh trên. Qua đỉnh trên chỉ kẻ được đúng một đường song song với đáy, đó chính là đường gạch tím.
Bước 5. Vậy góc đỏ ở dưới xoay xong nằm khít lên góc đỏ ở trên. Hai góc trùng khít thì bằng nhau.
Góc xanh dương cũng vậy, chỉ cần xoay quanh điểm giữa của cạnh bên phải. Các bạn có thể tự kiểm tra: vẽ hình lên giấy mỏng, ghim ở điểm giữa rồi xoay nửa vòng. Lên lớp 7, các bạn sẽ học hai góc như thế này với tên gọi hai góc so le trong.
Vậy ba góc của tam giác cũng chính là ba góc nằm trên một đường thẳng, và cộng lại bằng 180°. Lập luận này không phụ thuộc tam giác to hay nhỏ, nên đúng với mọi tam giác.
Biết 180°, tính được góc của mọi hình
Phần tiêu đề “Biết 180°, tính được góc của mọi hình”Từ một đỉnh (chấm đỏ), kẻ các đường chéo tới những đỉnh còn lại. Hình sẽ được chia thành các tam giác, và góc của các tam giác ghép lại vừa đúng bằng các góc của hình.
Tứ giác (4 cạnh) chia được thành 2 tam giác, nên tổng 4 góc là 2 × 180° = 360°. Cứ thêm một cạnh thì thêm một tam giác:
| Hình | Số tam giác chia được | Tổng các góc |
|---|---|---|
| Tam giác | 1 | 180° |
| Tứ giác | 2 | 360° |
| Ngũ giác (5 cạnh) | 3 | 540° |
| Lục giác (6 cạnh) | 4 | 720° |
Lục giác đều có 6 góc bằng nhau, mỗi góc là 720° ÷ 6 = 120°. Con số 120° này giải thích vì sao tổ ong có hình lục giác.
Tam giác có ba góc vuông?
Phần tiêu đề “Tam giác có ba góc vuông?”Trên mặt giấy phẳng, tổng ba góc luôn là 180°. Nhưng trên một mặt cong như quả địa cầu thì khác. Thử tưởng tượng:
- Đi từ Bắc Cực thẳng xuống xích đạo.
- Rẽ vuông góc, đi dọc xích đạo một phần tư vòng Trái Đất.
- Rẽ vuông góc lần nữa, đi thẳng về Bắc Cực.
Đường đi là một tam giác có ba góc vuông, tổng là 270°! Điều này không sai: nó cho thấy quy tắc 180° chỉ đúng trên mặt phẳng. Các nhà toán học nghiên cứu cả hình học trên mặt cong, và loại hình học đó được dùng để tính đường bay của máy bay và đường đi của tàu biển quanh Trái Đất.
Tóm lại
Phần tiêu đề “Tóm lại”- Xé ba góc của tam giác ghép lại vừa khít một đường thẳng: 180°.
- Lý do: kẻ đường song song qua một đỉnh, ba góc của tam giác “chuyển” lên nằm cạnh nhau trên đường thẳng đó.
- Từ 180°, tính được tổng góc của mọi đa giác: tứ giác 360°, ngũ giác 540°…