Bỏ qua để đến nội dung

Tại sao 1 giờ có 60 phút?

Chúng ta đếm theo 10: 10 đơn vị là 1 chục, 10 chục là 1 trăm. 1 mét có 100 xăng-ti-mét, 1 ki-lô-gam có 1000 gam. Vậy sao 1 giờ lại có 60 phút, 1 phút có 60 giây, mà không phải 100 cho dễ tính?

Khoảng 4000 năm trước, người Babylon sống ở vùng Lưỡng Hà (nay là Iraq) đếm theo 60 chứ không theo 10. Họ là những nhà thiên văn giỏi, theo dõi Mặt Trời, Mặt Trăng và các vì sao, nên cách đếm của họ được dùng để đo thời gian và đo góc. Người Hy Lạp rồi người châu Âu học lại cách chia này, và nó theo chúng ta đến tận ngày nay:

  • 1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây.
  • 1 vòng tròn = 360 độ, tức là 6 lần 60.

Nhưng tại sao người Babylon lại chọn 60?

Lý do 1: Số 60 chia được cho rất nhiều số

Phần tiêu đề “Lý do 1: Số 60 chia được cho rất nhiều số”

Số 60 chia hết cho 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30, 60, tới 12 số. Còn số 100 chỉ chia hết cho 9 số: 1, 2, 4, 5, 10, 20, 25, 50, 100, và không chia hết cho 3.

Nhờ vậy, chia 1 giờ thành các phần bằng nhau, phần nào cũng ra số phút tròn:

Nửa giờ là 30 phút, một phần ba giờ là 20 phút, một phần tư giờ là 15 phút

Chia 1 giờ thànhNếu 1 giờ = 60 phútNếu 1 giờ = 100 phút
2 phần30 phút50 phút
3 phần20 phút33,333… phút
4 phần15 phút25 phút
6 phần10 phút16,666… phút

Ngày xưa chưa có máy tính, cũng chưa có cách viết số thập phân như bây giờ. Chia ra số tròn thì mua bán, chia ca làm việc, chia đất đều dễ hơn nhiều. Đó là lý do người Babylon thích 60.

Có một giả thuyết thú vị về cách người xưa đếm đến 60 chỉ bằng ngón tay. Mỗi ngón tay (trừ ngón cái) có 3 đốt, bốn ngón có 12 đốt. Dùng ngón cái chạm lần lượt vào từng đốt, một bàn tay đếm được đến 12. Mỗi lần đếm đủ 12, bàn tay kia giơ lên một ngón. Năm ngón giơ lên là 5 lần 12, tức là 60.

Ngón cái đếm 12 đốt ở một bàn tay, bàn tay kia giơ một ngón cho mỗi lần đếm đủ 12, năm ngón là 60

Các bạn thử đếm như vậy xem, rất nhanh và không cần giấy bút. Cách đếm 12 đốt này cũng có thể là lý do người Ai Cập cổ chia ban ngày thành 12 phần và ban đêm thành 12 phần, thành 24 giờ một ngày như bây giờ.

Năm 1793, nước Pháp muốn mọi đơn vị đều đếm theo 10 cho dễ tính. Họ đặt ra “giờ thập phân”: 1 ngày có 10 giờ, 1 giờ có 100 phút, 1 phút có 100 giây, và làm cả đồng hồ mới. Nhưng mọi người đã quen với 24 giờ, đồng hồ cũ phải bỏ hết, nên chỉ khoảng hai năm sau giờ thập phân bị bỏ. Ngược lại, mét và ki-lô-gam (đơn vị đếm theo 10 ra đời cùng thời) thì được cả thế giới dùng đến ngày nay.

  • 60 phút, 60 giây, 360 độ đều đến từ cách đếm theo 60 của người Babylon.
  • Số 60 chia hết cho rất nhiều số, nên chia giờ thành 2, 3, 4, 5, 6 phần đều ra số tròn.
  • Một giả thuyết khác: đếm 12 đốt ngón tay, nhân với 5 ngón tay của bàn tay kia.

Lần sau nhìn đồng hồ, các bạn đang dùng một phát minh toán học có tuổi đời 4000 năm.