📦 Biến - val và var

🎯 Mục tiêu: Hiểu sự khác biệt giữa val và var, và tại sao Kotlin khuyến khích immutability (tính bất biến).

💡 Khái niệm

Hãy tưởng tượng bạn có hai loại hộp:

Loại hộp	Keyword	Đặc điểm
🔒 Hộp khóa	`val`	Sau khi bỏ đồ vào, không thể thay đổi
📦 Hộp mở	`var`	Có thể thay đồ bất cứ lúc nào

Kotlin mặc định muốn bạn dùng “hộp khóa” (val) vì an toàn hơn!

val name = "Bumbii"      // 🔒 Không thể thay đổi
var score = 100          // 📦 Có thể thay đổi

// name = "Other"        // ❌ Lỗi compile!
score = 150              // ✅ OK

📝 Cú pháp khai báo biến

val - Biến không thay đổi (Immutable reference)

val pi = 3.14159
val appName = "Bumbii Academy"
val isActive = true

// Không thể gán lại giá trị
// pi = 3.14  // ❌ Compile error: Val cannot be reassigned

var - Biến có thể thay đổi (Mutable reference)

var count = 0
count = 1      // ✅ OK
count = 2      // ✅ OK

var userName = "Alice"
userName = "Bob"  // ✅ OK

🔍 Type Inference - Kotlin tự suy luận kiểu

Kotlin thông minh! Bạn không cần khai báo kiểu dữ liệu, Kotlin sẽ tự suy luận:

// Kotlin tự hiểu kiểu dữ liệu
val name = "Kotlin"       // String
val age = 25              // Int
val height = 1.75         // Double
val isStudent = true      // Boolean

// Hoặc khai báo tường minh (explicit)
val name: String = "Kotlin"
val age: Int = 25
val height: Double = 1.75
val isStudent: Boolean = true

⚠️ val không có nghĩa là object immutable!

Đây là điểm hay bị hiểu nhầm:

val numbers = mutableListOf(1, 2, 3)

// Không thể gán list mới
// numbers = mutableListOf(4, 5, 6)  // ❌ Compile error

// NHƯNG có thể thay đổi NỘI DUNG của list
numbers.add(4)           // ✅ OK - giờ là [1, 2, 3, 4]
numbers[0] = 100         // ✅ OK - giờ là [100, 2, 3, 4]

Nếu muốn list thực sự immutable:

val numbers = listOf(1, 2, 3)    // Immutable list
// numbers.add(4)                 // ❌ Không có method add()

🔧 Late Initialization với `lateinit`

Đôi khi bạn không thể khởi tạo biến ngay lập tức:

class UserProfile {
    // Sẽ được khởi tạo sau (ví dụ: sau khi load từ database)
    lateinit var userName: String

    fun initializeUser() {
        userName = "Bumbii"
    }

    fun printUser() {
        // Kiểm tra đã khởi tạo chưa
        if (::userName.isInitialized) {
            println("User: $userName")
        } else {
            println("User chưa được khởi tạo")
        }
    }
}

📌 Hằng số với `const val`

Để khai báo hằng số compile-time:

// Top-level hoặc trong object
const val PI = 3.14159
const val MAX_USERS = 1000
const val APP_NAME = "Bumbii Academy"

object Config {
    const val API_URL = "https://api.bumbii.com"
    const val TIMEOUT = 30
}

Keyword	Khi nào dùng
`val`	Giá trị không đổi trong runtime
`const val`	Giá trị biết trước lúc compile (primitives + String)

val currentTime = System.currentTimeMillis()  // ✅ Runtime value
// const val currentTime = System.currentTimeMillis()  // ❌ Lỗi!

📏 Quy tắc đặt tên biến

Kotlin sử dụng camelCase:

// ✅ Đúng
val firstName = "John"
val totalAmount = 1000
val isUserLoggedIn = true

// ✅ Hằng số dùng SCREAMING_SNAKE_CASE
const val MAX_RETRY_COUNT = 3
const val DATABASE_NAME = "bumbii_db"

// ❌ Sai
val first_name = "John"     // underscore không đúng quy ước
val TOTAL = 1000            // ALL CAPS cho biến thường

Quy tắc cơ bản:

Bắt đầu bằng chữ cái hoặc _
Không bắt đầu bằng số
Không dùng keyword của Kotlin (val, var, class, fun…)
Phân biệt hoa/thường (name ≠ Name)

🛠️ Thực hành

Bài tập 1: Phân biệt val và var

fun main() {
    // TODO: Khai báo biến cho thông tin sinh viên
    // - Mã sinh viên (không đổi)
    // - Tên sinh viên (không đổi)
    // - Điểm trung bình (có thể thay đổi)
    // - Số tín chỉ đã học (có thể tăng)
}

Lời giải:

fun main() {
    val studentId = "SV001"           // 🔒 Mã SV không đổi
    val studentName = "Nguyễn Văn A"  // 🔒 Tên không đổi
    var gpa = 3.5                     // 📦 Điểm có thể cập nhật
    var totalCredits = 30             // 📦 Tín chỉ tăng dần

    println("=== THÔNG TIN SINH VIÊN ===")
    println("Mã SV: $studentId")
    println("Họ tên: $studentName")
    println("GPA: $gpa")
    println("Tín chỉ: $totalCredits")

    // Cập nhật sau kỳ học mới
    gpa = 3.7
    totalCredits = 45

    println("\n=== SAU KỲ HỌC MỚI ===")
    println("GPA: $gpa")
    println("Tín chỉ: $totalCredits")
}

Bài tập 2: Sửa lỗi trong code sau

fun main() {
    val userName = "Alice"
    userName = "Bob"  // ???

    const val MAX = 100  // ???

    lateinit val message: String  // ???

    lateinit var count: Int  // ???
}

Lời giải:

// Top-level hoặc trong object
const val MAX = 100

fun main() {
    var userName = "Alice"      // Đổi val → var nếu cần thay đổi
    userName = "Bob"            // ✅ OK

    lateinit var message: String  // lateinit chỉ dùng với var
    message = "Hello"

    var count: Int = 0          // lateinit không dùng với primitive
}

📱 Trong Android / Jetpack Compose

class MainActivity : AppCompatActivity() {

    // lateinit thường dùng cho Views
    private lateinit var binding: ActivityMainBinding

    override fun onCreate(savedInstanceState: Bundle?) {
        super.onCreate(savedInstanceState)
        binding = ActivityMainBinding.inflate(layoutInflater)
        setContentView(binding.root)
    }
}

Jetpack Compose:

@Composable
fun Counter() {
    // Sử dụng remember và mutableStateOf
    var count by remember { mutableStateOf(0) }

    Column {
        Text("Count: $count")
        Button(onClick = { count++ }) {
            Text("Tăng")
        }
    }
}

✅ Checklist - Tự kiểm tra

Sau bài học này, bạn có thể:

Hiểu sự khác biệt giữa val (immutable reference) và var (mutable reference)
Biết khi nào nên dùng val (mặc định) và khi nào cần var
Hiểu rằng val không đảm bảo object immutable
Sử dụng lateinit var cho khởi tạo muộn
Phân biệt val và const val
Đặt tên biến đúng quy ước camelCase

Tiếp theo: Giá trị và Kiểu dữ liệu

Th.S Trần Huy Phúc

Kỹ sư phần mềm @Adnovum & Bumbii Academy