🔀 Cấu trúc rẽ nhánh (if-else)

🎯 Mục tiêu: Hiểu cách sử dụng if-else trong Kotlin, đặc biệt là tính năng if as expression - điểm khác biệt lớn so với Java.

💡 Khái niệm

Trong Kotlin, if không chỉ là statement mà còn là expression - nghĩa là nó có thể trả về giá trị!

// Statement (như Java)
if (x > 0) {
    println("Dương")
}

// Expression (Kotlin đặc biệt) - trả về giá trị
val result = if (x > 0) "Dương" else "Không dương"

📝 Cú pháp cơ bản

if đơn giản

val age = 20

if (age >= 18) {
    println("Bạn đã đủ tuổi")
}

if-else

val score = 75

if (score >= 50) {
    println("Đậu")
} else {
    println("Rớt")
}

if-else if-else

val score = 85

if (score >= 90) {
    println("Xuất sắc")
} else if (score >= 80) {
    println("Giỏi")
} else if (score >= 70) {
    println("Khá")
} else if (score >= 50) {
    println("Trung bình")
} else {
    println("Yếu")
}

⭐ if as Expression - Tính năng đặc biệt

Đây là điểm khác biệt quan trọng nhất của Kotlin so với Java:

val a = 10
val b = 20

// if trả về giá trị
val max = if (a > b) a else b
println(max)  // 20

// Tương đương với ternary operator trong Java/C
// Java: int max = (a > b) ? a : b;

Với blocks

val score = 85

val grade = if (score >= 90) {
    println("Excellent!")
    "A"  // Giá trị cuối cùng được trả về
} else if (score >= 80) {
    println("Good!")
    "B"
} else if (score >= 70) {
    "C"
} else {
    "D"
}

println("Grade: $grade")  // Grade: B

🔍 So sánh với Ternary Operator

Kotlin không có ternary operator ? : vì if-else expression đã đủ ngắn gọn:

// Kotlin
val max = if (a > b) a else b

// Java (ternary)
// int max = a > b ? a : b;

// Kotlin one-liner
val status = if (isOnline) "Online" else "Offline"
val displayName = if (name.isNotBlank()) name else "Guest"

🧩 Kết hợp với các operators

Elvis operator thay thế if-else cho null check

val name: String? = null

// if-else
val displayName = if (name != null) name else "Guest"

// Elvis operator (ngắn gọn hơn)
val displayName2 = name ?: "Guest"

Kết hợp với logical operators

val age = 25
val hasTicket = true
val isVIP = false

val canEnter = if (age >= 18 && hasTicket || isVIP) {
    "Được vào"
} else {
    "Không được vào"
}

📋 Nested if (if lồng nhau)

val age = 25
val hasID = true

if (age >= 18) {
    if (hasID) {
        println("Được đăng ký")
    } else {
        println("Cần có CMND")
    }
} else {
    println("Chưa đủ tuổi")
}

// Viết gọn hơn với &&
if (age >= 18 && hasID) {
    println("Được đăng ký")
} else if (age >= 18) {
    println("Cần có CMND")
} else {
    println("Chưa đủ tuổi")
}

🛠️ Thực hành

Bài tập 1: Kiểm tra số chẵn/lẻ

fun main() {
    val number = 7

    // TODO: In ra "Chẵn" hoặc "Lẻ"
}

Lời giải:

fun main() {
    val number = 7

    val result = if (number % 2 == 0) "Chẵn" else "Lẻ"
    println("$number là số $result")  // 7 là số Lẻ
}

Bài tập 2: Xếp loại học lực

fun main() {
    val score = 85.5

    // TODO: Xếp loại theo thang điểm:
    // >= 90: Xuất sắc
    // >= 80: Giỏi
    // >= 70: Khá
    // >= 50: Trung bình
    // < 50: Yếu
}

Lời giải:

fun main() {
    val score = 85.5

    val grade = if (score >= 90) {
        "Xuất sắc"
    } else if (score >= 80) {
        "Giỏi"
    } else if (score >= 70) {
        "Khá"
    } else if (score >= 50) {
        "Trung bình"
    } else {
        "Yếu"
    }

    println("Điểm: $score → Xếp loại: $grade")
}

Bài tập 3: Tính giá vé xem phim

fun main() {
    val age = 15
    val isStudent = true
    val dayOfWeek = "Tuesday"  // Thứ 3 giảm giá

    // TODO: Tính giá vé
    // Giá gốc: 100,000
    // Dưới 12 tuổi: 50%
    // Sinh viên: 30%
    // Thứ 3: thêm 20%
}

Lời giải:

fun main() {
    val age = 15
    val isStudent = true
    val dayOfWeek = "Tuesday"

    val basePrice = 100_000

    var discount = if (age < 12) {
        0.5
    } else if (isStudent) {
        0.3
    } else {
        0.0
    }

    // Cộng thêm giảm giá thứ 3
    if (dayOfWeek == "Tuesday") {
        discount += 0.2
    }

    val finalPrice = basePrice * (1 - discount)

    println("Giá gốc: ${"%,d".format(basePrice)} VNĐ")
    println("Giảm giá: ${(discount * 100).toInt()}%")
    println("Thành tiền: ${"%,.0f".format(finalPrice)} VNĐ")
}

📱 Trong Android

// Xử lý visibility
binding.errorText.visibility = if (hasError) View.VISIBLE else View.GONE

// Set text color
binding.statusText.setTextColor(
    if (isOnline) Color.GREEN else Color.RED
)

// Conditional navigation
val destination = if (isLoggedIn) {
    R.id.homeFragment
} else {
    R.id.loginFragment
}
navController.navigate(destination)

// Jetpack Compose
@Composable
fun Greeting(name: String?) {
    Text(
        text = if (name != null) "Hello, $name!" else "Hello, Guest!",
        color = if (name != null) Color.Blue else Color.Gray
    )
}

⚠️ Lưu ý quan trọng

✅ Checklist - Tự kiểm tra

Sau bài học này, bạn có thể:

Sử dụng if, if-else, if-else if-else
Hiểu và sử dụng if as expression
Biết rằng Kotlin không có ternary operator ? :
Kết hợp if với logical operators
Tránh nested if bằng cách dùng && hoặc when

Tiếp theo: When Expression

Th.S Trần Huy Phúc

Kỹ sư phần mềm @Adnovum & Bumbii Academy