🎯 When Expression

🎯 Mục tiêu: Nắm vững when - công cụ pattern matching mạnh mẽ của Kotlin, thay thế cho switch-case và if-else phức tạp.

---

💡 Khái niệm

when là phiên bản nâng cấp của switch trong Java/C, nhưng mạnh mẽ hơn nhiều:

• Có thể match nhiều loại điều kiện
• Có thể dùng như expression (trả về giá trị)
• Không cần break
• Hỗ trợ smart cast

val x = 2

when (x) {
    1 -> println("Một")
    2 -> println("Hai")
    3 -> println("Ba")
    else -> println("Khác")
}

---

📝 Cú pháp cơ bản

When với giá trị cụ thể

val day = 3

val dayName = when (day) {
    1 -> "Thứ Hai"
    2 -> "Thứ Ba"
    3 -> "Thứ Tư"
    4 -> "Thứ Năm"
    5 -> "Thứ Sáu"
    6 -> "Thứ Bảy"
    7 -> "Chủ Nhật"
    else -> "Không hợp lệ"
}

println(dayName)  // Thứ Tư

Nhiều giá trị trong một branch

val char = 'a'

val type = when (char) {
    'a', 'e', 'i', 'o', 'u' -> "Nguyên âm"
    in 'a'..'z' -> "Phụ âm"
    in 'A'..'Z' -> "Chữ hoa"
    else -> "Khác"
}

When với ranges

val score = 85

val grade = when (score) {
    in 90..100 -> "A"
    in 80 until 90 -> "B"
    in 70 until 80 -> "C"
    in 60 until 70 -> "D"
    in 0 until 60 -> "F"
    else -> "Invalid"
}

---

⭐ When as Expression

val x = 3

val result = when (x) {
    1 -> "One"
    2 -> "Two"
    else -> "Many"
}

// Với block
val description = when (x) {
    1 -> {
        println("X is one")
        "Single"
    }
    2 -> {
        println("X is two")
        "Double"
    }
    else -> {
        println("X is something else")
        "Multiple"
    }
}

Ghi chú

Khi dùng when as expression, phải có else (trừ khi compiler chứng minh được tất cả cases đã được cover).

---

🔍 When không có argument

Khi không có argument, when hoạt động như chuỗi if-else:

val age = 25
val hasLicense = true

val canDrive = when {
    age < 18 -> "Chưa đủ tuổi"
    !hasLicense -> "Chưa có bằng lái"
    else -> "Được lái xe"
}

So sánh với if-else

// if-else
val result = if (x > 0) {
    "Positive"
} else if (x < 0) {
    "Negative"
} else {
    "Zero"
}

// when (rõ ràng hơn)
val result = when {
    x > 0 -> "Positive"
    x < 0 -> "Negative"
    else -> "Zero"
}

---

🎯 When với Type Checking (is)

fun describe(obj: Any): String = when (obj) {
    is Int -> "Integer: ${obj * 2}"        // Smart cast!
    is String -> "String length: ${obj.length}"
    is Boolean -> if (obj) "True" else "False"
    is List<*> -> "List of ${obj.size} items"
    else -> "Unknown: ${obj::class.simpleName}"
}

fun main() {
    println(describe(42))          // Integer: 84
    println(describe("Hello"))     // String length: 5
    println(describe(true))        // True
    println(describe(listOf(1,2))) // List of 2 items
}

---

🔒 Exhaustive When với Sealed Class & Enum

Enum - không cần else

enum class Direction { NORTH, SOUTH, EAST, WEST }

fun move(direction: Direction): String = when (direction) {
    Direction.NORTH -> "Đi lên"
    Direction.SOUTH -> "Đi xuống"
    Direction.EAST -> "Đi phải"
    Direction.WEST -> "Đi trái"
    // Không cần else vì đã cover hết
}

Sealed class - không cần else

sealed class Result {
    data class Success(val data: String) : Result()
    data class Error(val message: String) : Result()
    object Loading : Result()
}

fun handleResult(result: Result): String = when (result) {
    is Result.Success -> "Data: ${result.data}"
    is Result.Error -> "Error: ${result.message}"
    Result.Loading -> "Loading..."
    // Không cần else!
}

Ghi chú

Với sealed class và enum, compiler biết tất cả subclasses nên không cần else. Nếu thêm subclass mới, compiler sẽ báo lỗi ở những chỗ chưa xử lý.

---

🛠️ Thực hành

Bài tập 1: Máy tính đơn giản

fun main() {
    val a = 10
    val b = 3
    val operator = "/"

    // TODO: Tính kết quả dựa trên operator
}

Lời giải:

fun main() {
    val a = 10.0
    val b = 3.0
    val operator = "/"

    val result = when (operator) {
        "+" -> a + b
        "-" -> a - b
        "*" -> a * b
        "/" -> if (b != 0.0) a / b else Double.NaN
        "%" -> a % b
        else -> Double.NaN
    }

    println("$a $operator $b = $result")
}

Bài tập 2: Phân loại BMI

fun main() {
    val bmi = 23.5

    // TODO: Phân loại theo BMI:
    // < 18.5: Thiếu cân
    // 18.5-24.9: Bình thường
    // 25-29.9: Thừa cân
    // >= 30: Béo phì
}

Lời giải:

fun main() {
    val bmi = 23.5

    val category = when {
        bmi < 18.5 -> "Thiếu cân"
        bmi < 25.0 -> "Bình thường"
        bmi < 30.0 -> "Thừa cân"
        else -> "Béo phì"
    }

    println("BMI: $bmi → $category")
}

Bài tập 3: Mô tả kiểu dữ liệu

fun main() {
    val items = listOf(42, "Hello", 3.14, true, null, listOf(1, 2))

    // TODO: In mô tả cho mỗi item
}

Lời giải:

fun main() {
    val items: List<Any?> = listOf(42, "Hello", 3.14, true, null, listOf(1, 2))

    for (item in items) {
        val description = when (item) {
            null -> "Null value"
            is Int -> "Integer: $item (doubled: ${item * 2})"
            is String -> "String: \"$item\" (length: ${item.length})"
            is Double -> "Double: ${"%.2f".format(item)}"
            is Boolean -> "Boolean: ${if (item) "Yes" else "No"}"
            is List<*> -> "List with ${item.size} elements"
            else -> "Unknown type"
        }
        println(description)
    }
}

---

📱 Trong Android

// Xử lý navigation
when (menuItemId) {
    R.id.nav_home -> navController.navigate(R.id.homeFragment)
    R.id.nav_profile -> navController.navigate(R.id.profileFragment)
    R.id.nav_settings -> navController.navigate(R.id.settingsFragment)
}

// Xử lý API response
when (response) {
    is NetworkResult.Success -> showData(response.data)
    is NetworkResult.Error -> showError(response.message)
    is NetworkResult.Loading -> showLoading()
}

// View click handling
view.setOnClickListener { v ->
    when (v.id) {
        R.id.btnSubmit -> submitForm()
        R.id.btnCancel -> cancel()
        R.id.btnReset -> resetForm()
    }
}

---

⚠️ Lưu ý quan trọng

Chú ý

Không có fall-through như switch trong Java:

// Kotlin - mỗi branch độc lập
when (x) {
    1 -> println("One")     // Chỉ chạy khi x == 1
    2 -> println("Two")     // Chỉ chạy khi x == 2
}

// Nếu muốn nhiều case cùng xử lý:
when (x) {
    1, 2 -> println("One or Two")
}

Nguy hiểm

Thứ tự các branch quan trọng:

val x = 5

// ❌ Sai - case cụ thể bị che
when (x) {
    in 1..10 -> "1-10"   // Luôn match trước!
    5 -> "Five"          // Không bao giờ chạy
    else -> "Other"
}

// ✅ Đúng - case cụ thể trước
when (x) {
    5 -> "Five"
    in 1..10 -> "1-10"
    else -> "Other"
}

---

✅ Checklist - Tự kiểm tra

Sau bài học này, bạn có thể:

• Sử dụng when với giá trị cụ thể
• Sử dụng when với ranges (in 1..10)
• Sử dụng when với type checking (is)
• Sử dụng when không có argument
• Hiểu exhaustive when với sealed class/enum
• Biết when luôn cần else khi dùng làm expression (trừ sealed/enum)

---

Tiếp theo: Vòng lặp for