Dạng 2: Mua hàng, tính tiền và khuyến mãi

Trang này thuộc chuyên đề Các dạng toán thường gặp trong đề thi Tin học trẻ Bảng A.

Nhận biết dạng toán

Đề cho giá tiền, các loại gói hàng (lẻ, lốc, thùng), chương trình giảm giá, khuyến mãi hoặc đổi vỏ lấy hàng, rồi hỏi số tiền ít nhất phải trả hoặc số món nhiều nhất mua được.

Kiến thức cần nhớ

1. Tính tiền: tiền phải trả = giá × số lượng; tiền thừa = tiền đưa − tiền phải trả.
2. Giảm giá p%: giá sau khi giảm = giá × (100 − p) ÷ 100. Ví dụ giảm 10% thì phải trả 90% giá: 85000 × 90 ÷ 100 = 76500 đồng.
3. Mua theo gói: tính giá một món của từng loại gói. Nếu gói càng to thì mỗi món càng rẻ, ta mua gói to nhiều nhất có thể, tiền còn lại (hoặc số món còn thiếu) mới mua gói nhỏ hơn. Cách này gọi là lấy to trước.
4. Mua m tặng 1: cứ trả tiền m món thì được m + 1 món. Ta tính theo từng “nhóm m + 1 món”, phần lẻ không đủ nhóm thì mua lẻ.
5. Đổi vỏ lấy hàng: mô phỏng từng lượt đổi bằng lặp lại cho đến khi <> cho đến khi không còn đủ vỏ để đổi.

Lấy to trước không phải lúc nào cũng đúng

Giả sử có tờ tiền 1 nghìn, 3 nghìn và 4 nghìn, cần trả 6 nghìn. Lấy to trước được 4 + 1 + 1 (3 tờ), nhưng 3 + 3 chỉ cần 2 tờ. Vì vậy trước khi dùng cách lấy to trước, hãy thử bằng tay vài số nhỏ. Nếu không chắc chắn thì thử mọi số gói to (từ 0 đến số gói tối đa), mỗi lần tính phần còn lại, rồi chọn kết quả tốt nhất.

Giải mẫu 1: Tặng sữa

Đề thi thật: Bảng A 2025 - Huyện Hòa Vang, Đà Nẵng, Bài 2.

Nam có N nghìn đồng để mua sữa. Mua theo thùng (48 hộp) giá 285 nghìn đồng, mua theo lốc (4 hộp) giá 25 nghìn đồng, mua lẻ mỗi hộp 7 nghìn đồng. Tính số hộp sữa nhiều nhất Nam mua được. Ví dụ: N = 285 thì nói 48; N = 318 thì nói 53.

So giá một hộp của từng cách mua:

Cách mua	Giá một hộp
Thùng	285 ÷ 48 ≈ 5,94 nghìn đồng
Lốc	25 ÷ 4 = 6,25 nghìn đồng
Lẻ	7 nghìn đồng

Gói càng to thì mỗi hộp càng rẻ, nên ta lấy to trước: mua được bao nhiêu thùng thì mua, tiền còn lại mua lốc, cuối cùng mới mua lẻ. Tiền còn lại sau khi mua thùng chính là số dư khi chia số tiền cho 285.

khi bấm vào @greenFlag
hỏi [] và đợi
đặt [tiền v] thành (trả lời)
đặt [số thùng v] thành ([làm tròn xuống v] của ((tiền) / (285)))
đặt [tiền v] thành ((tiền) chia lấy dư (285))
đặt [số lốc v] thành ([làm tròn xuống v] của ((tiền) / (25)))
đặt [tiền v] thành ((tiền) chia lấy dư (25))
đặt [số hộp lẻ v] thành ([làm tròn xuống v] của ((tiền) / (7)))
nói ((((số thùng) * (48)) + ((số lốc) * (4))) + (số hộp lẻ))

Chạy tay với N = 318:

Bước	Phép tính	Kết quả
Mua thùng	318 ÷ 285, làm tròn xuống	1 thùng, còn 318 − 285 = 33 nghìn
Mua lốc	33 ÷ 25, làm tròn xuống	1 lốc, còn 8 nghìn
Mua lẻ	8 ÷ 7, làm tròn xuống	1 hộp, còn 1 nghìn
Tổng số hộp	1 × 48 + 1 × 4 + 1	53

Thử một cách khác để thấy lấy to trước có lợi: nếu không mua thùng mà mua 12 lốc (300 nghìn) và 2 hộp lẻ (14 nghìn) thì chỉ được 50 hộp, ít hơn 53.

Giải mẫu 2: Đổi vỏ lon

Đề thi thật: Bảng A 2023 - Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, Bài 2.

Cửa hàng khuyến mãi: mang 10 vỏ lon đến thì đổi được 3 lon nước mới. Nam mua N lon (N ≤ 10⁹) và uống hết, rồi dùng vỏ để đổi tiếp; các lon đổi được cũng uống hết và lấy vỏ đổi tiếp như vậy. Hỏi Nam uống được tất cả bao nhiêu lon? Ví dụ: N = 10 thì nói 13; N = 24 thì nói 33.

Ta theo dõi hai số: số lon đã uống và số vỏ đang có. Ban đầu Nam uống N lon và có N vỏ. Mỗi lượt đổi:

• Số lần đổi được là làm tròn xuống của (số vỏ ÷ 10), mỗi lần được 3 lon, Nam uống hết số lon mới này.
• Số vỏ sau lượt đổi gồm vỏ lẻ chưa đổi (số vỏ chia lấy dư 10) và vỏ của các lon vừa uống.

Lặp lại cho đến khi còn ít hơn 10 vỏ.

khi bấm vào @greenFlag
hỏi [] và đợi
đặt [đã uống v] thành (trả lời)
đặt [số vỏ v] thành (đã uống)
lặp lại cho đến khi <(số vỏ) < (10)>
đặt [lon mới v] thành (([làm tròn xuống v] của ((số vỏ) / (10))) * (3))
thay đổi [đã uống v] một lượng (lon mới)
đặt [số vỏ v] thành (((số vỏ) chia lấy dư (10)) + (lon mới))
end
nói (đã uống)

Chạy tay với N = 24:

Lượt	số vỏ đầu lượt	lon mới	đã uống	số vỏ cuối lượt
Ban đầu			24	24
1	24	2 × 3 = 6	30	4 + 6 = 10
2	10	1 × 3 = 3	33	0 + 3 = 3
Dừng vì 3 < 10			33

Lưu ý

• Lỗi hay gặp là quên cộng vỏ lẻ chưa đổi (4 vỏ ở lượt 1), khi đó chương trình ra 30 thay vì 33.
• Với N = 10⁹, sau mỗi lượt số vỏ chỉ còn khoảng 3 phần 10, nên chỉ vài chục lượt là xong. Vòng lặp ở đây chạy rất nhanh dù N lớn.

Bài tập

Độ khó: 🌶️ dễ, 🌶️🌶️ trung bình, 🌶️🌶️🌶️ khó. Dòng “Đề thi thật” cho biết bài lấy từ đề nào (bấm vào để xem nguyên đề). Các đề bài được viết gọn lại, tuy nhiên vẫn giữ nguyên yêu cầu và ví dụ của đề gốc.

Bài 2.1: Mua sách được giảm giá 🌶️

Đề thi thật (phỏng theo): Bảng A 2023 - Huyện Duy Xuyên, Quảng Nam, Câu 3.

Mỗi quyển sách giá 85000 đồng. Mua từ 50 quyển trở lên thì mỗi quyển được giảm 5%, mua từ 100 quyển trở lên thì mỗi quyển được giảm 10%. Nhập số sách cần mua, nói ra số tiền phải trả. (Đề gốc viết “khoảng 50 quyển”, “khoảng 100 quyển”; ở đây hiểu là “từ 50”, “từ 100” quyển.)

Nhập	Nói ra
10	850000
60	4845000
100	7650000

Xem lời giải

Vui lòng liên hệ tác giả (thông tin ở cuối trang) để mua bộ bài giải và code. Xin cảm ơn.

Bài 2.2: Đổi tiền 🌶️

Đề thi thật: Bảng A 2025 - Tỉnh Hà Tĩnh, Bài 2.

Cô Hoa có nhiều tờ tiền 1000, 2000 và 5000 đồng để trả tiền thừa. Bạn An được trả lại N đồng (N chia hết cho 1000; N ≤ 10⁹) và muốn nhận ít tờ nhất. Tính số tờ đó.

Nhập	Nói ra	Giải thích
3000	2	Một tờ 1000 đồng và một tờ 2000 đồng.

Xem lời giải

Vui lòng liên hệ tác giả (thông tin ở cuối trang) để mua bộ bài giải và code. Xin cảm ơn.

Bài 2.3: Mua bút chì cho lớp 🌶️🌶️

Đề thi thật: Bảng A 2026 - Phường Hải Châu, Đà Nẵng, Bài 2.

Bút chì bán lẻ 3 đồng một cây, gói 4 cây giá 10 đồng, gói 9 cây giá 20 đồng; gói không được tách. Tính số tiền ít nhất để mua đúng N cây (1 ≤ N ≤ 10⁵).

Nhập	Nói ra	Giải thích
4	10	Một gói 4 cây.
10	23	Một gói 9 cây và một cây lẻ.

Xem lời giải

Vui lòng liên hệ tác giả (thông tin ở cuối trang) để mua bộ bài giải và code. Xin cảm ơn.

Bài 2.4: Mua m tặng 1 🌶️🌶️

Đề thi thật: Bảng A 2025 - Tỉnh Quảng Nam, Câu 2.

Bút giá t đồng một chiếc, cứ mua m chiếc thì được tặng thêm 1 chiếc. Ban tổ chức cần ít nhất n chiếc bút. Tính số tiền ít nhất phải trả. Nhập m, n, t trên 3 dòng (các số không quá 10⁶).

Nhập	Nói ra	Giải thích
2 3 100	200	Mua 2 chiếc, được tặng 1, đủ 3 chiếc.
8 3 200	600	Mua 3 chiếc, chưa đủ để được tặng.

Xem lời giải

Vui lòng liên hệ tác giả (thông tin ở cuối trang) để mua bộ bài giải và code. Xin cảm ơn.

Liên hệ tác giả

Thầy cô và các em muốn mua bộ bài giải và code của các bài tập trong chuyên đề này vui lòng liên hệ tác giả qua Zalo 0972465159 hoặc Facebook. Bộ bài giải được tặng miễn phí cho thầy cô đã mua 7 chuyên đề Scratch hoặc 150 bài tập Scratch. Xin cảm ơn.

Ghi chú

Tham gia nhóm để nhận thêm nhiều tài liệu hay: Học Lập trình (Scratch, Python, C++…) | Tin học trẻ | AI.