Bảng D1 2024 - Vòng khu vực

HỘI THI TIN HỌC TRẺ TOÀN QUỐC Lần thứ XXX – 2024
ĐỀ CHÍNH THỨC

ĐỀ THI BẢNG D1 – TIỂU HỌC VÒNG KHU VỰC Thời gian làm bài 150 phút, không kể thời gian phát đề và tải, sao chép tài nguyên.

Tổng quan bài thi

TT	Tên bài	Tên tệp kết quả	Điểm
1	Đoán từ tiếng Việt	D1.sb3	100
2	Mở rộng (nếu có)		30

Bài 1. Phần mềm: Đoán từ tiếng Việt (100 điểm)

Thiết kế trò chơi – phần mềm Đoán từ, lấy tư liệu từ bộ dữ liệu bảng chữ cái tiếng Việt mở rộng đã có và một từ điển các từ có ý nghĩa trong tiếng Việt phục vụ cho bài học đoán từ. Mục đích chính của phần mềm là giúp người mới bắt đầu làm quen với tiếng Việt sẽ học được ý nghĩa của các từ tiếng Việt và cách viết các từ này thông qua trò chơi Đoán từ. Giao diện chính phần mềm có thể có dạng như hình sau.

Giao diện chính: tiêu đề ĐOÁN TỪ, nút Gợi ý, ba ngôi sao, hàng ô vuông chứa dấu hỏi, nút Đoán từ, người chỉ dẫn bên phải nói Từ thứ 1: Con vật phát sáng trong đêm

Các thành phần: chức năng Gợi ý (trái, trên); mô tả của từ cần đoán (lời người chỉ dẫn); số lần được thực hiện Gợi ý (các ngôi sao); người chỉ dẫn (phải); từ cần đoán tại khu vực giữa màn hình; chức năng Đoán từ (trái, dưới).

Mô tả tính năng và hoạt động của phần mềm

Mỗi lần chạy phần mềm, người học sẽ phải giải hay đoán 3 từ tiếng Việt. Các từ này được chọn ngẫu nhiên, khác nhau từng đôi một từ một từ điển cho trước các từ tiếng Việt có nghĩa. Mỗi từ sẽ đi kèm với một mô tả ngắn (hay gợi ý) để người chơi có thể đoán được từ này. Như vậy người chơi sẽ phải thực hiện lần lượt 3 lần đoán từ.
Khi bắt đầu chương trình, người chỉ dẫn (hay giáo viên - GV, người dẫn - MC) sẽ thông báo nhiệm vụ chung của em là phải lần lượt đoán đúng 3 từ tiếng Việt. Sau đó sẽ vào phần chính của chương trình là lần lượt phải đoán các từ này.
Với mỗi từ, giao diện chương trình được mô tả như hình trên. Các ký tự tạo nên từ cần tìm sẽ hiện ở giữa màn hình theo chiều ngang, mỗi ký tự chiếm một ô vuông. Ban đầu các ký tự được thay thế bằng ký hiệu ?. Người chỉ dẫn sẽ thông báo gợi ý hay mô tả nhanh ý nghĩa của từ. Trong suốt quá trình đoán từ, có thể nháy chuột lên người chỉ dẫn để hiện lại mô tả này.
Phần mềm có 2 chức năng chính: Đoán từ và Gợi ý. Tại một thời điểm chỉ có thể thực hiện được một trong 2 chức năng trên. Nếu thực hiện chức năng Đoán từ thì trong thời gian đoán từ sẽ không thể thực hiện được Gợi ý.

Chức năng Đoán từ

Nháy lên nút Đoán từ sẽ vào chức năng Đoán từ của phần mềm. Đây là tính năng chính của phần mềm giúp người chơi đoán được từ bằng cách chỉ ra một chữ cái trong từ cần tìm. Mỗi khi nháy lên nút Đoán từ, giao diện chức năng đoán từ sẽ hiện ra như hình sau.

Giao diện Đoán từ: phía dưới màn hình hiện bảng 89 chữ cái tiếng Việt mở rộng (các nguyên âm có dấu thanh và các phụ âm)

Phía dưới màn hình sẽ xuất hiện bảng chữ cái mở rộng tiếng Việt (bao gồm 89 chữ cái). Nháy lên một chữ cái để thực hiện đoán từ.

Mỗi lần thực hiện đoán từ chỉ được phép đoán được một chữ. Khi xuất hiện lưới có bảng chữ cái tiếng Việt mở rộng, người chơi cần nháy chuột lên một chữ cái trong bảng. Sau khi nháy, bảng chữ cái sẽ ẩn đi, người chỉ dẫn thông báo kết quả và quay trở lại trạng thái mặc định của phần mềm. Khi đó có thể đoán tiếp hoặc sử dụng công cụ Gợi ý.
Nếu chữ cái đã chọn không có trong từ thì người chỉ dẫn thông báo, ví dụ “Không có chữ a nào!”. Nếu chữ cái được chọn đã được mở thì thông báo, ví dụ: “Chữ cái a đã được mở!”. Nếu chữ cái đã chọn có trong từ và chữ cái này chưa mở thì người chỉ dẫn thông báo, ví dụ: “Có 2 chữ cái m”. Khi đó các ô tương ứng với chữ cái này sẽ được mở.

Người chỉ dẫn nói Có 2 chữ cái m, hai ô chứa chữ m trong từ đã được mở

Nếu người chơi đoán đúng thì ô chứa chữ cái này sẽ được mở và hiện trên màn hình. Nếu có nhiều vị trí tương ứng với chữ cái này thì tất cả các vị trí sẽ được mở.

Chú ý: Ngay sau khi chọn chữ cái, bảng chữ cái tiếng Việt mở rộng sẽ biến mất (ẩn đi), chương trình sẽ tự động quay về trạng thái mặc định.

Chức năng Gợi ý

Trong quá trình đoán từ có thể dùng tính năng Gợi ý. Số lần được sử dụng Gợi ý phụ thuộc vào từng từ. Khi bắt đầu quá trình đoán một từ mới, chương trình sẽ tính số lần trợ giúp có thể sử dụng, số này được tính xấp xỉ bằng 1/3 chiều dài của từ cần tìm. Số lần trợ giúp được thể hiện bằng các ngôi sao hiện phía trên từ cần đoán. Mỗi lần sử dụng trợ giúp, số ngôi sao sẽ giảm đi 1. Khi không còn sao thì không thể gọi Gợi ý được nữa.
Mỗi lần sử dụng chức năng Gợi ý, phần mềm sẽ lật một ô ngẫu nhiên chưa mở (có ký hiệu ?) của từ cần tìm. Nếu ký tự được lật có lặp lại trong từ thì tất cả các ô tương ứng với ký tự này sẽ được mở.

Hình ảnh sau cho ta thấy có ô tương ứng chữ cái o đã được mở sau khi sử dụng Gợi ý.

Sau khi dùng Gợi ý: chỉ còn hai ngôi sao, ô chứa chữ o đã được mở

Hình ảnh thể hiện có 1 chữ o đã được mở ra.

Nếu đã lật được tất cả các ô của từ, người chỉ dẫn sẽ thông báo: “Đúng rồi, em chuẩn bị đoán từ tiếp theo”. Sau đó 1 giây, chương trình sẽ thể hiện lại giao diện để bắt đầu đoán từ tiếp theo. Màn hình sau thể hiện giao diện khi vừa kết thúc đoán từ thứ nhất và chuyển sang từ thứ hai.

Bắt đầu từ thứ hai: người chỉ dẫn nói Từ thứ 2: Đồ vật dùng để nấu ăn, hàng ô dấu hỏi mới, ba ngôi sao

Khi đã đoán xong toàn bộ 3 từ cần tìm, chương trình sẽ kết thúc. Đồng thời người chỉ dẫn sẽ thông báo: “Chúc mừng em đã hoàn thành bài học đoán từ tiếng Việt.”. Lúc này trên màn hình vẫn hiện từ cuối cùng em đã đoán nhưng các nút Đoán từ, Gợi ý và các ngôi sao sẽ biến mất. Ví dụ hình sau đây là giao diện minh họa của phần mềm khi kết thúc chương trình.

Kết thúc chương trình: từ đom đóm hiện đầy đủ, người chỉ dẫn nói Chúc mừng em đã hoàn thành bài học đoán từ tiếng Việt, không còn nút và ngôi sao

Chú ý:

Chương trình không hạn chế thời gian của mỗi lần đoán từ và số lần sử dụng tính năng Đoán từ.
Chương trình không có tính năng tạo điểm số, điểm thưởng, phạt cho người chơi.
Bộ dữ liệu từ điển các từ cần đoán và các giải thích tương ứng em cần nhập trực tiếp, hoặc lấy từ một nguồn tin cậy đã được kiểm chứng.

Bảng sau giới thiệu một số ví dụ về từ điển các từ tiếng Việt và mô tả, giải thích nhanh có thể sử dụng trong phần mềm.

Từ cần đoán	Mô tả, giải thích
cô giáo	Người em yêu quý nhất trên lớp.
thầy giáo	Người đang hàng ngày dạy em trên lớp.
trường học	Nơi em hàng ngày phải đến.
ông bà	Những người già trong gia đình em.
bố mẹ	Những người đã sinh ra em.
ba mẹ	Những người thân thiết nhất của em.
con bò	Con vật thân thiết với nhà nông.
con trâu	Con vật hay được mô tả với cái cày.
con ngựa	Con vật này chạy rất nhanh.
con gà	Con vật này nhà người Việt nào cũng nuôi.
rau xanh	Thức ăn hàng ngày của em.
quả trứng	Quả này không có ở trên cây.
máy tính	Cái này ai cũng cần sử dụng.
cái bàn	Đồ vật này có 4 chân.

Bài 2. Mở rộng (30 điểm)

Các tính năng của phần mềm Đoán từ tiếng Việt có thể mở rộng theo các hướng và gợi ý như sau:

Giới hạn thời gian cho bài học hoặc thời gian đoán một từ.
Bổ sung tính năng cho điểm cho người chơi, ví dụ mỗi lần đoán đúng 1 chữ thì được tặng 5 điểm, mỗi lần đoán sai bị trừ 1 điểm. Mỗi lần sử dụng gợi ý bị trừ 2 điểm.
Bổ sung số lượng từ trong từ điển các từ cần đoán của phần mềm.
Bổ sung thêm các tính năng mới hỗ trợ cho việc đoán từ. Ví dụ có thể bổ sung tính năng Nhập từ như sau.

Chức năng Nhập từ được dùng khi người chơi đã hầu như đoán ra từ cần tìm và yêu cầu nhập toàn bộ từ cần đoán mà không cần phải đoán từng chữ nữa. Khi thực hiện chức năng này, phần mềm sẽ cho phép người chơi nhập từ bàn phím toàn bộ từ cần đoán. Nếu sai phần mềm thông báo “Bạn đã đoán sai!”, nếu đúng, phần mềm thông báo “Bạn đã đoán đúng” và tự động chuyển sang từ cần đoán tiếp theo.
Bổ sung thêm các chức năng khác, ví dụ giải trí, vui chơi giữa hai lần đoán từ.

Th.S Trần Huy Phúc

Kỹ sư phần mềm @Adnovum & Bumbii Academy

Học Tiếng Anh với Bumbii English